Câu chuyện tháng 4/2023

Chào bạn,

Chào tháng Tư.

Cả tháng 4 không có giọt mưa. Mình cũng làm biếng tưới cây quá. Nhưng lúc đang viết Câu chuyện Tháng 4 này thì ở chỗ mình, mưa dầm dề 3 ngày cuối tháng cho đủ sở hụi. Mới mấy tuần trước còn khô hạn. Lần đầu tiên mình thấy có cảnh báo cháy rừng ở khu vực mình ở. 

Thời tiết thay đổi (dù biết thế) chóng mặt hơn cả nhiều năm trước, có lẽ do biến đổi khí hậu. Người nông dân có thể sẽ gặp một năm khó khăn. Nông sản khan hiếm nên giá cả sẽ cao, cộng thêm lạm phát nên giá tiêu dùng có thể sẽ tăng cao. 

Tháng 4 cũng là tháng Phổ cập Kiến thức Tài chính. Bạn nghĩ mình có đủ kiến thức về tài chính chưa?

Theo thống kê thì 20% sinh viên thiếu kỹ năng cơ bản về quản lý tài chính, điều này có nghĩa là họ có thể không biết gì về việc lên ngân sách, tiết kiệm, hoặc quản lý tiền bạc của chính mình.

Người lớn cũng không tốt hơn. 29% số phụ nữ đi làm có được kỹ năng quản lý tài chính cơ bản trong khi con số này với nam giới đi làm là 47%. Điều này có nghĩa là ít nhất khoảng 50% hộ gia đình đang gặp khó khăn trong việc quản lý số tiền mà họ cực khổ làm ra.

Bạn cũng có thể tìm thấy nhiều người bày tỏ bức xúc về việc khác nhau trong quản lý tiền bạc giữa vợ và chồng. Mình có nhớ đọc được một bài than phiền của một thành viên nhóm FIRE (Độc lập tài chính, về hưu sớm) trên Facebook. Anh ta cố gắng tiết kiệm hết mức có thể để có tiền đầu tư với mong muốn về hưu sớm. Thế nhưng anh ta đang yêu một cô nàng thích mua sắm vô tội vạ, và lo lắng về mối quan hệ của họ khi các quan niệm về tiền bạc và cách quản lý tiền bạc quá khác nhau.

Việc kiểm soát mua sắm vô tội vạ có thể coi là một việc khó khăn. Nếu bạn thấy mình có xu hướng nghiện mua sắm, hoặc mua sắm để hết buồn thì có thể bạn cần trị liệu. Việc mua sắm hợp lý có thể được huấn luyện cho con trẻ, bắt đầu từ việc phân biệt những món hàng nào thiết yếu, cần mua và những món hàng con muốn mua. Những kỹ năng này học càng sớm thì sau này con càng có tự tin quản lý tiền bạc của mình. 

Quyển sách The Berenstain Bears- Trouble With Money của tác giả Stan & Jan Berenstain cũng có thể dùng để đọc cho con nghe và bắt đầu nói chuyện về tiền bạc. Cũng có nhiều quyển sách khác bạn có thể mượn về và cùng đọc với con. 

Theo Tiêu chuẩn Quốc gia về Giáo dục Tài chính cho Người lớn, Phổ cập Kiến thức Tài chính có nghĩa là người ấy có được sự tự tin, kiến thức, và kỹ năng cần thiết để có thể đưa ra các quyết định tài chính đúng đắn, đem lại cho bạn tài chính ổn định và bền vững và cuộc sống hạnh phúc. Những kỹ năng này bao gồm khả năng định vị, đánh giá và sử dụng thông tin, các tài nguyên và các dịch vụ để đưa ra các quyết định sáng suốt về các nghĩa vụ tài chính, lập ngân sách, tín dụng, giải quyết nợ và lập kế hoạch cho tương lai.

Financial Literacy

Nói ngắn gọn, bạn cần những kiến thức cơ bản như: Quản lý tiền bạc, Quản lý tín dụng và nợ, Quản lý rủi ro, Đầu tư, và Lên kế hoạch về hưu. Đây có thể được coi là kỹ năng sống còn trong thời đại này để có được cuộc sống thoải mái với bất kỳ số tiền nào bạn làm ra.

Thế nhưng không phải ai cũng được học về tài chính. Số liệu thống kê năm 2016 National Financial Capability Study chỉ ra rằng vào năm 2015, chưa tới 30% người lớn Mỹ được học về tài chính ở trường học, cao đẳng hay là nơi làm việc. Có thể nói, kỹ năng quản lý tiền mà họ đang có đa số là học được từ thế hệ trước như cha mẹ, ông bà. Tuy nhiên, Ric Edelman viết trong quyển sách The Truth About Money rằng ông bà, cha mẹ của họ có thể không biết gì về kế hoạch về hưu vì tuổi thọ của họ ngắn. Thế hệ trước cũng không cần lo lắng gì về chi phí y tế hay chăm sóc lâu dài khi về già có thể làm cạn kiệt nguồn tiền về hưu của họ.

Có thể bạn nghĩ rằng, "Tôi vẫn sống tốt mà không cần biết nhiều về Phổ cập Tài chính". Mình xin chúc mừng bạn. Thế nhưng sẽ có vài lúc, bạn cảm thấy lưỡng lự không biết nên mua xe bằng tiền mặt hay là vay ngân hàng để mua xe, để con của bạn tự trả nợ khoản vay học phí đại học hay là giúp con trả nợ bằng số tiền đáng lẽ dùng cho khoản hưu trí. Quyết định hôm nay của bạn có thể ảnh hưởng mạnh đến tương lai xa mà bạn có thể chưa nhìn thấy được hôm nay.

Ngoài ra, khó khăn về tiếng Anh và sự khác biệt văn hóa cũng là những rào cản trên con đường thành công tài chính của bạn. Người Việt Nam tại Mỹ thường có khuynh hướng dùng tiền mặt để mua mọi thứ. Chúng ta cố gắng để dành đủ tiền mặt để mua mọi thứ vì chúng ta không muốn mắc nợ, không muốn trả lãi suất. Mặt khác, chúng ta lại mất một số chi phí cơ hội vốn có thể giúp chúng ta xây dựng tài sản cho tương lai.

Tương tự, một người bạn hỏi mình là bạn ấy nên làm gì với $30,000 bạn tiết kiệm được trong nhiều năm qua? Bạn có nên dùng số tiền đó để trả vào số tiền gốc để rút ngắn thời gian trả nợ nhà không? Và nếu Google, bạn sẽ thấy có nhiều lời khuyên khá nguy hiểm như khuyên bạn đầu tư vào chứng khoán, mua Trái phiếu, mua CDs...

Kết quả Google câu hỏi làm gì với $30,000.

Trước khi đưa ra quyết định gì, bạn hãy cố gắng thu thập thông tin và đặt nhiều câu hỏi giả định. Nếu như mình cần tiền đột xuất thì sao? Giả sử mình bị bệnh (Covid, tai nạn) không thể đi làm được từ 6 tháng đến 1 năm thì sao? Thu nhập của mình đã được bảo vệ chưa? Chuyện gì xảy ra nếu mình vừa trả $30,000 vào khoản nợ vay mua nhà thì tuần sau xe của mình bị hư? Mình có thể rút ra $5,000 để chi trả không?

Bạn có thể phải đối mặt với những quyết định tài chính phức tạp hơn như các giấy tờ pháp lý, mua nhà, lên kế hoạch về hưu, quản lý nợ, đánh giá công việc nào có nhiều lợi ích hơn để chọn, hay phải giải quyết các vấn đề liên quan đến ly hôn hay việc người thân vừa mất. Khi bạn cảm thấy rối rắm, sự tư vấn của chuyên gia có thể giúp bạn dễ dàng quyết định hơn.

Consumer.gov

Trong thời gian rảnh, bạn có thể tự học về việc quản lý tài chính bằng cách đọc sách hay qua các trang web. Mình thích trang web Consumer.gov và MoneyFit vì họ dùng tiếng Anh đơn giản, dễ hiểu.

Mình vẫn tiếp tục giải đáp các câu hỏi tài chính, nhưng xin tha thứ cho mình vì viết quá chậm. Mình thích viết đầy đủ để bạn có thể có quyết định đúng cho trường hợp cụ thể. Có thể một cuộc nói chuyện trực tiếp với mình có thể giúp bạn có câu trả lời nhanh hơn.

Ha Le, CRPC™

Câu chuyện tháng 3/2023

You can read this newsletter in English here.

Chào bạn,

Tháng 3 rúng động với sự kiện sụp đổ của ngân hàng SVB, sau đó là các ngân hàng ở châu Âu. 

Trước khi ngân hàng Sillicon Valley Bank (SVB) sụp đổ, cũng có 2 ngân hàng khác phá sản là Signature Bank và Silvergate Capital.

Ngân hàng SVB được Forbes đánh giá là một trong những ngân hàng hàng đầu trong nước. 

Những gì chúng ta biết khi ngân hàng SVB sụp đổ:

- Các chóp bu của ngân hàng đã bán hàng triệu đô la cổ phiếu vài tuần trước khi ngân hàng sụp đổ.

- Ngân hàng vận hành mà không có người chịu trách nhiệm quản lý rủi ro trong 8 tháng trong khi đây là một trong những môi trường tăng lãi suất nhanh nhất được ghi nhận.

- Giám đốc hành chính của ngân hàng là giám đốc tài chính của Lehman Brothers trước khi nó sụp đổ vào năm 2008.

- Hoạt động kinh doanh của ngân hàng chủ yếu tập trung vào các công ty mới được thành lập (start-ups) được tài trợ bởi các nhà đầu tư mạo hiểm, bản thân điều này đã là cực kỳ rủi ro.

Source

Điều đáng nói là ngân hàng đã cố ý đầu tư hàng tỷ đô la tiền gửi vào các khoản đầu tư có lãi suất cố định dài hạn (long-term fixed-rate investments) khi lãi suất gần bằng 0%, dẫn đến sự chênh lệch lớn trên bảng cân đối kế toán của họ. Sự không phù hợp này tạo ra rủi ro nghiêm trọng trong môi trường tỉ giá tăng dẫn đến các khoản lỗ lớn chưa thực hiện (unrealized losses). Những khoản lỗ chưa thực hiện này gây nguy hiểm đến vốn nếu như các khoản lỗ này xảy ra. 

12 tháng trôi qua nhanh chóng và lãi suất hiện nay đã tăng cao, do đó những trái phiếu chính phủ dài hạn có lãi suất thấp mà ngân hàng đã mua trước đây đã bị giảm giá trị. 

Câu hỏi đặt ra là làm sao mà một ngân hàng trị giá 200 tỉ đô la lại chỉ vì 42 tỉ đô la tiền rút ra mà bị sụp đổ? Họ giải thích thế nào cho việc thiếu quản lý rủi ro khiếp này?

Điểm mấu chốt khiến họ sụp đổ là do họ quản lý rủi ro kém. Thay vì chỉ mua trái phiếu kho bạc ngắn hạn hoặc gửi chúng vào Cục dự trữ liên bang (Federal Reserve), họ lại đi mua chứng khoán có thu nhập cố định dài hạn.

Việc này gây ra sự chênh lệch giữa tài sản (asset) và nợ (liability) dẫn đến vấn đề thanh khoản (liquidity issues), sau đó là rút tiền hàng loạt (bank run) dẫn đến sự sụp đổ.

Source

SVB đã thất bại trong việc quản lý rủi ro lãi suất (interest risk) - một rủi ro thường thấy khi đầu tư. Họ bỏ ra $120 tỉ đô la để mua chứng khoán dài hạn với lãi suất thấp, đa số là mortgage-backed securities- chứng khoán được đảm bảo bằng thế chấp. Và loại chứng khoán này có nguy cơ cao về lãi suất. Lãi suất của Fed tăng lên thì giá cả của trái phiếu sẽ giảm. 

Đó là các trái phiếu cần được giữ cho đến ngày đáo hạn (held-to-maturity). Và đặc điểm của trái phiếu này là có lãi suất thấp (hầu như là gần đến 0% - mình sẽ giải thích thêm ở dạng Zero coupon bonds), tuy nhiên, nếu bạn giữ được trái phiếu đến ngày đáo hạn, thì giá trị của trái phiếu vẫn có thể bù lỗ. Trong quá trình nắm giữ trái phiếu, nếu lãi suất tăng thì giá trị của trái phiếu sẽ giảm. Nếu lúc này bạn bán ra, thì mức lỗ đã biến thành hiện thực. 

Những trái phiếu này đã thấy lỗ vào cuối năm 2022, tức là $91 tỉ đô la trong danh mục đầu tư trái phiếu chỉ có giá trị $76 tỉ đô.  Lợi suất (yield) của danh mục đầu tư đó trung bình chỉ là 1.6% so với lợi suất chứng khoán thế chấp hiện tại là khoảng 5%. Khoản lỗ  15 tỉ đô cộng với 1 tỉ đô năm ngoái là 16 tỉ đô này vẫn chỉ là trên giấy tờ, SVB không cần công bố vì các quy tắc kế toán cho phép chứng khoán mà giữ đến ngày đáo hạn được thực hiện hiệu quả với giá  gốc. Tuy nhiên, khoản lỗ này tương đương với toàn bộ vốn sở hữu của ngân hàng vào cuối năm 2022. 

Khi các trái phiếu gần tới ngày đáo hạn thì khoản lỗ này sẽ biến mất. Thế nhưng, khi khách hàng đổ xô đến rút tiền, ngân hàng không có đủ thanh khoản (liquidity risk) nên bắt buộc phải bán các chứng khoán này. Và khi các khoản lỗ này trở thành hiện thực, lỗ bằng với vốn sở hữu, ngân hàng bị sụp đổ.

Source

Những bài học rút ra:

- Bạn đã có phương án quản lý rủi ro chưa? Rủi ro lãi suất và rủi ro tính thanh khoản hầu như là thường trực trong các danh mục đầu tư. Trong cuộc sống cũng có nhiều rủi ro khác mà bạn đã cân nhắc chưa? 

- Bảo vệ tiền vốn. FDIC chỉ bảo hiểm cho mỗi tài khoản với số tiền là $250,000. Như vậy, nếu bạn có nhiều hơn thì phải rải ra ở nhiều ngân hàng. Bank run là một nguy cơ mà tất cả các ngân hàng đều có thể gặp.

- Tìm hiểu xem ngân hàng đang có các khoản vay gì? Đó có phải là các khoản vay nhiều nguy cơ không. Có một loại chỉ số gọi la Texas Ratio - là thước đo dùng để xác định các vấn đề tín dụng của ngân hàng. Chỉ số lớn hơn 100 là dấu hiệu cho thấy ngân hàng đang có nguy cơ. Chỉ số Texas Ratio của SVB vào tháng 2 vừa qua là 185:1 được nhắc đến trong một newsletter của Bryne Hobart có thể đã kích hoạt nỗi vụ sụp đổ của SVB.

- Tìm một nơi khác để cất tiền mặt và đảm bảo có tính thanh khoản. Khi bạn cần tiền mặt, bạn có thể rút ra được. Các ngân hàng theo quy định là phải có một tỉ lệ tiền mặt bắt buộc tại chỗ, một ngân hàng lớn hơn hoặc một cơ sở của Cục Dự Trữ Liên bang trong khu vực. Tuy nhiên, một số ngân hàng cũng cất tiền mặt thông qua các BOLI- Bank-owned life insurance - tức các hợp đồng bảo hiểm nhân thọ cho nhân viên chủ đạo hoặc cấp cao. Bạn cũng có thể học hỏi cách này cho doanh nghiệp hoặc gia đình của mình. Phía dưới là danh sách 20 ngân hàng sử dụng bảo hiểm nhân thọ như là công cụ cho thanh khoản dài hạn. Mình xin nhấn mạnh là dài hạn. Còn ngắn hạn thì vẫn phải dựa vào chính ngân hàng. 

Source

Sự sụp đổ của ngân hàng SVB có khả năng kéo theo các ngân hàng khác không? Nhiều dự đoán cho rằng SVB chỉ phục vụ đối tượng đặc thù mà không phải đa dạng như các ngân hàng khác, do đó, nguy cơ các ngân hàng khác sụp đổ theo SVB là không lớn. Các ngân hàng lớn hiện nay đã tốt hơn so với năm 2008 nhờ vào sự siết chặt của các quy định và các bước đệm vốn. Thêm vào đó, các ngân hàng lớn này còn được lợi hơn nhờ chiếm được thị phần mà SVB đã chiếm giữ trước đó.

Cho đến ngày hôm nay, SVB đã được First Citizen Bank mua lại từ FDIC. Các khách hàng của SVB sẽ tự động trở thành khách hàng của First Citizen Bank này. 

Các ngân hàng lớn vẫn vững chãi khi dưới ảnh hưởng của SVB, ngân hàng Thụy Điển Credit Suisse bị đối thủ lâu dài của mình là UBS mua lại. 

Hiện nay giới đầu tư vẫn tiếp tục quan sát tình hình của ngân hàng lớn nhất nước Đức Deutsche Bank khi mà cổ phiếu của nó rớt xuống hơn 14%. 

Không có khoản đầu tư nào là tuyệt đối an toàn. Do đó, bạn cần xem xét danh mục của mình thường xuyên.

HaLe, CRPC™

Milky Way Retirement

P/S: Bấm vào đây để Câu chuyện Mỗi tháng được gửi tới hộp thư của bạn mỗi cuối tháng.