Viện dưỡng lão

Hôm bữa có nói chuyện với bạn bè thì nghe bạn nhắc đến chứ "viện dưỡng lão". Khi dịch ra thì ai cũng nghĩ đến chữ "nursing homes". Thực ra bên Mỹ, hệ thống dưỡng lão phức tạp hơn rất nhiều, mỗi bang lại có cơ sở vật chất khác nhau chút xíu.

"Nursing homes" là chỉ dành cho người cần chăm sóc y tế 24/7 mà thôi, thường là vào đó là chỉ nằm một chỗ, chờ y tá thay thuốc theo đơn của bác sĩ, điều dưỡng có thể giúp lau mình và thay tã. Hầu như khi bước vào nursing homes, người ấy đã không thể tự làm được gì, mất khả năng tự lập, hoàn toàn phụ thuộc vào người khác chăm sóc.

Nhiều người nói, tới già không phụ thuộc con cháu, họ sẽ vào viện dưỡng lão ở. Chữ "viện dưỡng lão" này mang ý nghĩa tích cực biết bao nhiêu. Đó có thể là nguyên khu nhà ở xinh đẹp, sang trọng gọi là "senior living". Các cụ bán nhà, chuyển vào các khu xinh đẹp này để ở. Nhà cửa được chăm sóc gọn gàng sạch sẽ, có thể có nhà hàng trong khu. Đi đâu đều có xe đưa đón. Ở Florida có một khu như vậy. Các nơi chật hơn thì senior living có thể giống như một chung cư cao cấp với thiết kế phù hợp cho người già, di chuyển bằng xe lăn. Do đó, chi phí cũng không hề rẻ.

Cũng có khu gọi là "assisted living", không khác với senior living lắm. Điểm khác là họ có thêm dịch vụ "helper" - người đến giúp đỡ dọn dẹp nhà cửa mỗi tuần, có người đến giúp chuẩn bị thức ăn. Các cụ vẫn thấy mình tự lập được trong không gian riêng tư của mình. Vẫn có xe đưa đón theo yêu cầu. Chi phí cũng không rẻ luôn. Nhớ mấy năm trước, bạn mình đưa mẹ chồng vào khu assisted living gần nhà , vào cửa là quẹt thẻ $10,000 tháng trước, sau đó cầm hóa đơn về thanh toán với công ty bảo hiểm. (Đây là dạng reimbursment benefit đây ạ).

Cũng có người chọn lựa ở lại nhà riêng của mình, Sáng chiều có xe đưa đi đón về Adult Day Care Center. Tối về nhà ngủ, cuối tuần con cháu đón đi chơi. Đến Adult Day Care Center, họ được tham gia các hoạt động giao lưu văn hóa, kết bạn, ăn uống dinh dưỡng, có thể có hoặc không việc chăm sóc y tế (tùy theo mỗi trung tâm). Việc giao lưu với bạn bè làm người già vui vẻ và sống lâu hơn. Tùy theo mỗi bang mà có được Medicaid chi trả hay không. Nếu không được Medicaid chi trả thì người già hoặc người nhà phỉa chi trả từ tiền túi của mình. Hiện nay, Adult Day Care Center hiện nay là $100/ngày, có nơi cao hơn.

Các cụ nếu bệnh nặng, nhập viện, nằm vài ngày ở bệnh viện thì được Medicare chi trả, sau đó mới chuyển qua Rehabilitation Center để điều dưỡng, nhưng Medicare cũng chỉ trả một số ngày nhất định. Khi hết số ngày quy định đó là bạn phải bỏ tiền túi ra, hoặc nếu có Medigap thì được Medigap chi trả thêm một thời gian.

Ra khỏi trung tâm hồi sức thì về nhà nếu như trước đó họ ở nhà, hoặc về assisted living center nếu vẫn còn duy trì trả phí ở đó.

Nếu ở nhà, bạn cần người đến chăm sóc y tế, hoặc điều dưỡng, họ có thể đến nhà chăm sóc theo giờ nhất định. Ai được Medicaid thì Medicaid chi trả. Nếu bạn không được Medicaid, thì bạn dung tiền túi chi trả. Người nào có mua bảo hiểm Long term care thì công ty bảo hiểm chi trả.

Nhiều người thực ra chỉ cần giúp đỡ ăn uống, đỡ họ từ giường qua ghế, đỡ họ vào nhà vệ sinh nên người thân có thể giúp đỡ. Như vậy, người thân phải nghỉ việc hoặc giảm bớt giờ làm, chưa kể đến stress và sức khỏe giảm sút. Nhiều nghiên cứu cho thấy người chăm sóc người già, người bệnh, sau một thời gian thì sức khỏe tinh thần lẫn vật chất đều giảm sút rõ rệt. Nhiều người chăm sóc bệnh nhân mắc chứng suy giảm trí nhớ còn ra đi trước người bệnh.

Người mắc chứng suy giảm trí nhớ (dementia) cũng có thể được chuyển đến Memory Care Center. Tất nhiên, chi phí chỉ có cao hơn mà thôi.

Toàn bộ các dịch vụ kể trên đều đòi hỏi tiền bạc. Bạn có thể để dành được bao nhiêu cho các chi phí này?

Hãy ngồi xuống nói chuyện với chuyên gia, bàn bạc với con cái về kế hoạch dưỡng lão của mình, tính toán chi phí cần thiết. Bạn có nhu cầu gì, nước Mỹ đều đáp ứng cho bạn, miễn là có tiền.

Đừng để khi bạn không đủ tiêu chuẩn hưởng Medicaid rồi mới đi kiếm giải pháp thì không kịp tính nữa.

Ha Le, CRPC™

Bài viết có đăng trên trang Bảo hiểm cho Người Việt.

Những rủi ro khi thêm tên con vào chứng thư nhà (home’s deed)

 Đây là bài dịch từ bài viết này.

Vì trong Facebook group Bất động sản Mỹ nhiều người có câu hỏi là có nên thêm tên con vào giấy tờ nhà hay không, nhiều người chỉ comment là nên làm living trust nhưng không giải thích tại sao, nên mình dịch lại bài viết này. 

Nhiều người cho rằng việc ghi tên con mình vào giấy tờ sở hữu nhà là một ý tưởng hay, đặc biệt nếu một trong hai bên cha mẹ đã qua đời. Thông thường động cơ là để tránh thuế thừa kế và chứng thực di chúc, hoặc để ngăn chặn việc bán căn nhà của gia đình để trang trải chi phí cho viện dưỡng lão. Việc đồng sở hữu các khoản đầu tư bất động sản với con cái của bạn thực sự có thể tạo ra nhiều vấn đề hơn là giải quyết được.

Việc thêm một người khác vào chứng thư nhà của bạn được coi là một món quà đã hoàn thành. Ví dụ: nếu bạn thêm tên con trai mình là chủ sở hữu chung của một ngôi nhà trị giá 250.000 USD, thì đó là một món quà trị giá 125.000 USD. Đây có lẽ không phải là vấn đề vì khoản miễn trừ quà tặng trọn đời là 12.92 triệu USD (tức $25.84 triệu cho một cặp vợ chồng). Tuy nhiên, cần phải báo cáo trên tờ khai thuế quà tặng vì số tiền này vượt quá 17,000 USD, đây là mức tối đa trong một năm đối với những món quà không cần phải báo cáo.

Quà tặng chuyển nguyên giá cho chủ mới (con bạn vừa được thêm tên trên deed). Nếu lúc mua nhà, bạn trả 50.000 USD, còn hiện giờ ngôi nhà trị giá 250.000 USD, một nửa chi phí của bạn sẽ được chuyển cho người chủ sở hữu chung mới. Con của bạn có khoản lãi chưa thực hiện (unrealized gain) là 100.000 USD trong tài sản. Tiền lãi rất có thể sẽ bị đánh thuế khi anh ta bán nhà. Chỉ có 19 tiểu bang có một số loại thuế tử vong. Bất kỳ ai sống ở một tiểu bang không có thuế tử vong sẽ có khả năng phải chịu thuế lãi vốn một cách không cần thiết đối với người thừa kế bằng cách thêm họ vào chứng thư. Ở Pennsylvania, thuế thừa kế đối với con cái chỉ là 4,5%. Thuế thừa kế có thể thấp hơn thuế lãi vốn nếu có khoản lãi lớn.

Một sự phức tạp rắc rối khác nảy sinh khi bạn thêm một người vào chứng thư của mình - họ trở thành đồng sở hữu hợp pháp của ngôi nhà. Điều này có nghĩa là nếu bạn muốn bán nhà hoặc thế chấp nhà thì bạn phải được sự đồng ý của họ. Nếu bạn đã thế chấp tài sản của mình, bạn sẽ cần phải xin phép bên cho vay thế chấp để thêm tên con của bạn vào chứng thư. Một số người cho vay có thể yêu cầu bạn tái cấp vốn (refinance)cho tài sản của mình.

Ngay cả khi bạn đồng ý về việc bán hoặc vay dựa trên vốn chủ sở hữu trong ngôi nhà, các chủ nợ của con bạn có thể áp đặt quyền cầm giữ ngôi nhà (place a lien on the house) dựa trên đánh giá nợ của họ đối với con trai bạn. Nếu con bạn gặp vấn đề về thuế, một quyền giữ thuế (tax lien) có thể được áp đặt lên ngôi nhà của bạn. Nếu con bạn tuyên bố phá sản, ngôi nhà của bạn có thể phải bị bán đi. Bạn nên xem xét khả năng này ngay cả khi con bạn xử lý tiền của mình một cách có trách nhiệm. Họ có thể bị kiện do một vụ tai nạn xe cơ giới và mối quan tâm của họ đối với ngôi nhà của bạn sẽ bị ràng buộc.

Cũng có khả năng con bạn sẽ chết trước bạn. Cuối cùng, bạn có thể phải trả thuế thừa kế đối với phần nhà riêng của bạn được tặng cho con bạn. Tùy thuộc vào từ ngữ diễn đạt trên chứng thư, quyền sở hữu căn nhà của con bạn có thể được chuyển cho những người thừa kế của con (vợ/chồng của con). Thế là bạn có khả năng sẽ đồng sở hữu căn nhà với con rể hoặc con dâu của mình. Nếu con đã lập gia đình, một vấn đề tiềm ẩn khác lại xuất hiện. Nếu con bạn ly hôn, vợ/chồng của họ có thể yêu cầu căn nhà được phân chia công bằng như tài sản chung của vợ chồng (marital asset).

Cuối cùng, bạn cần xem xét những tác động mà điều này gây ra nếu bạn có nhiều con. Việc đưa tên 1 đứa con vào giấy chứng nhận tài sản có thể có nghĩa là bạn mất quyền quyết định về cách phân chia tài sản trong trường hợp bạn qua đời. Thông thường, bất động sản thường được coi là joint tenancy with rights of survivorship (JTWROS)- tức là hợp đồng chung mà tất cả tên người trên hợp đồng đều có quyền và phần tài sản bằng nhau, trong đó, nếu một người mất, những người còn lại “tự động” được hưởng toàn bộ tài sản. Nếu bạn có ba đứa con và chỉ thêm một đứa con vào chứng thư thì hai đứa con còn lại của bạn không có quyền đối với tài sản. Điều này có thể tạo ra tranh chấp giữa họ về việc phân chia tài sản một cách công bằng.

Có những lựa chọn khác để chuyển quyền sở hữu cho con để có thể tránh được những vấn đề này. Living revocable trusts (các quỹ tín thác sống có thể hủy bỏ), irrevocable trusts (các quỹ tín thác không thể hủy bỏ), grantor trusts with the right to live in the house until death (các quỹ tín thác của người cấp quyền có quyền sống trong ngôi nhà cho đến khi qua đời), quan hệ đối tác gia đình hoặc LLC, v.v. Lựa chọn tốt nhất sẽ phụ thuộc vào những gì bạn muốn đạt được. Bạn sẽ cần phải xem xét các tác động về thuế và các vấn đề pháp lý phức tạp dựa trên hoàn cảnh cụ thể của mình, cùng với luật pháp của tiểu bang nơi có ngôi nhà. Việc xem xét cuối cùng là các tài sản khác trong tài sản của bạn. Các tài sản tài chính như cổ phiếu, trái phiếu hoặc tài sản được giữ trong tài khoản hưu trí đều có bộ quy tắc riêng. Bạn có thể dễ dàng đạt được mục tiêu hơn bằng cách sử dụng một tài sản khác ngoài ngôi nhà của mình.

Bạn nên gặp cố vấn tài chính hoặc người lập kế hoạch tài sản để xác định những gì bạn muốn đạt được. Họ có thể tư vấn cho bạn về các lựa chọn cũng như ưu và nhược điểm của từng lựa chọn.

Biện giải của Rick (tác giả bài viết gốc)

Việc thêm tên con vào giấy tờ mua nhà có thể gây ra sự phức tạp và có thể không đạt được mục tiêu của bạn về lâu dài.

Ngay cả khi con biết xử lý tiền bạc một cách có trách nhiệm cũng có thể bị kiện (ở Mỹ mà), điều này sẽ khiến ngôi nhà của bạn bị phơi bày trước các chủ nợ nếu con là người đồng sở hữu.

Bạn nên tìm hiểu các phương pháp sở hữu bất động sản khác cùng với con cái để xác định cách thức nào hiệu quả nhất trong hoàn cảnh riêng của bạn.

Ha Le, CRPC™ (dịch)

Bài được đăng trong group Bất Động San Mỹ và trang Bảo hiểm cho Người Việt.

Câu chuyện tháng 5/2023

You can read the post in English here. 

Xin chào,

Bữa nay mới ngồi xuống viết được một bài hoàn chỉnh cho câu hỏi của một người bạn cách đây vài tháng. Bạn hỏi mình là bạn nên làm gì với số tiền $30,000 trong tài khoản tiết kiệm của bạn. Một người bạn khác cũng hỏi là bạn đi làm bán thời gian thì số tiền dư ra mỗi tháng nên làm gì với nó. Mình đã trả lời bạn bè qua tin nhắn, nhưng căn nguyên của câu trả lời sẽ được viết đầy đủ ở bài này.

Nhiều người Mỹ đã biết đến Tháp Maslow về nhu cầu của con người từ lúc họ học trung học. Còn mình thì biết Tháp Maslow lúc học về tài chính.

Con người lớn lên, học hành rồi đi làm. Vì sao? Lúc còn tuổi thiếu niên, mình đã tự hỏi nhiều như thế. Ai cũng phải làm việc, lao động. Từ thời tiền sử, con người lao động để có thức ăn, nước uống, chỗ nghỉ ngơi và sưởi ấm. Sau đó thì chúng ta tìm một nơi ổn định để xây dựng gia đình trong một thời gian dài, có khi kéo dài nhiều thế hệ. 

Trong thời hiện đại, chúng ta vẫn làm việc để có tiền mua thức ăn, nước uống giúp chúng ta no bụng. Chúng ta cũng cần tiền cho mái nhà trên đầu, có thể là tiền thuê nhà hay tiền trả nợ vay ngân hàng mỗi tháng. Đây là những nhu cầu sinh lý thiết yếu của con người, là nền tảng của tháp Maslow.

Ngày nay, nhu cầu ăn no mặc ấm nhìn có vẻ không cấp thiết. Thế nhưng ngay tại nước Mỹ, vẫn có rất nhiều người phải vật lộn kiếm sống để có thức ăn vào bụng và mái nhà trên đầu. 

42 triệu người Mỹ - tức 12.6% dân số nước Mỹ đang dựa vào chương trình SNAP (Supplemental Nutrition Assistance Program) - hay còn gọi là chương trình tem phiếu (Food Stamp Program) để có thức ăn mỗi ngày. Chưa kể các chương trình khác như Food Bank cũng hỗ trợ thức ăn đến các gia đình thiếu thốn thức ăn.

Cũng có hàng triệu người Mỹ đang chịu cảnh không nhà, ngắn hạn hay dài hạn. Và 9.3 triệu người Mỹ cũng nhận sự giúp đỡ của Chính phủ thông qua chương trình Housing để được hỗ trợ khi thuê nhà. 

Tình trạng vô gia cư

Có thể bạn cũng có quen biết một vài người đang nhận sự hỗ trợ từ 1 hoặc 2 chương trình kể trên. Trong một nhóm Facebook mình tham gia, một admin đã kể về kinh nghiệm của anh khi bị sa thải và không có tiền trả tiền thuê nhà. Đó cũng là thực tại của nước Mỹ, bạn có thể mất việc bất kỳ lúc nào và có thể không còn tiền cho các như cầu cơ bản của mình. 

Ý tưởng của Maslow là bạn phải đáp ứng được nhu cầu cơ bản nhất của con người trước khi bạn vươn tới đạt được các nhu cầu khác. Tục ngữ Việt Nam cũng có câu, "Có thực mới vực được đạo." 

Như vậy, nếu như bạn có dư một chút tiền và chưa biết làm gì thì hãy nhìn Tháp Maslow để quyết định.

Tiền trong tài khoản của chúng ta đã đủ cho nhu cầu cơ bản trong một tháng chưa? Tài khoản checking của bạn đã có đủ tiền thức ăn, nước uống, tiền đi lại, tiền chăm sóc sức khỏe, tiền thuê nhà, v.v... trong một tháng chưa?

Khi các nhu cầu đó đã được đáp ứng thì chúng ta lại hỏi xem chúng ta đã tích trữ cho tháng thứ 2 chưa? Nếu tháng thứ 2 chúng ta không có thu nhập thì sao? Đây là lúc số tiền dư ra sau khi trừ đi các chi phí cần thiết được bỏ vào một quỹ gọi là quỹ khẩn cấp- Emergency Fund. Và lời khuyên là bạn nên tích cóp cho quỹ này cho tới khi đủ chi phí cho nhu cầu thiết yếu ít nhất là 6 tháng cho đến một năm. 

Source

Ví dụ như nếu tổng các chi phí thiết yếu là $3,000 mỗi tháng thì bạn sẽ cần khoảng $18,000 đến $36,000 cho Quỹ khẩn cấp.

Quỹ này sẽ được dùng để chi trả cho các nhu cầu thiết yếu nếu như bạn bị sa thải, bệnh hoặc bị thương trong vài tháng. Hãy cất Quỹ dự phòng tách biệt với tài khoản Checking để không bị xài lẫn vào.

Tạo ra quỹ Khẩn cấp sẽ giúp bạn có một cái đệm tài chính, giúp bạn không bị nợ nần khi gặp các sự việc không mong muốn.

Xin chúc mừng nếu bạn đã có Quỹ khẩn cấp!

Sau đó bạn có thể di chuyển đến cấp độ 2: An toàn và bảo đảm. Ở cấp độ này, thường là bạn đã có thêm thu nhập, có thể do được thăng tiến, đổi việc với thu nhập tốt hơn, làm thêm việc hoặc xóa được một chi phí nào đó không cần thiết.

Ở giai đoạn này, bạn cần tăng cường bảo vệ các nhu cầu thiết yếu cho thời gian dài hơn, mức độ nghiêm trọng hơn. Chuyện gì sẽ xảy ra nếu người tạo thu nhập chính mất đi? Do đó bạn cần bảo hiểm nhân thọ cho người tạo ra thu nhập. Người ở nhà chăm sóc con cái cũng cần bảo hiểm nhân thọ. Bảo hiểm nhân thọ có kỳ hạn là vừa túi tiền khi bạn còn trẻ và khỏe mạnh.

Chuyện gì sẽ xảy ra nếu người tạo thu nhập chính bị bệnh hoặc bị thương lâu hơn 1 năm? Ở thời điểm này, quỹ Khẩn cấp của bạn có thể đã hết sạch tiền, có khi bạn còn mắc nợ vì phải chi trả thêm chi phí chữa trị. 

Nếu như công ty nơi bạn làm việc có mua phúc lợi bảo hiểm thu nhập khi thương tật ngắn hạn thì bạn được chi trả trong 6 tháng, bảo hiểm thu nhập khi thương tật dài hạn thì bạn được chi trả tối đa 2 năm. Nếu công ty không có phúc lợi này thì bạn làm sao? Phúc lợi được chi trả này sẽ phải khai thuế thu nhập. 

Một hợp đồng bảo hiểm thu nhập khi thương tật do bạn tự mua với số tiền sau thuế có thể giúp bạn bảo đảm các nhu cầu thiết yếu đến 5 năm hoặc 65 tuổi, tùy theo bạn thiết kế. Do đó, bạn sẽ đỡ lo lắng hơn mà tập trung vào trị liệu để hồi phục nhanh hơn. Bảo hiểm thu nhập khi bị thương tật thường mắc hơn bảo hiểm nhân thọ do đó bạn có thể đợi đến khi số tiền dư dả nhiều hơn. Nên nhớ rằng khả năng tạo ra thu nhập chính là tài sản mà bạn cần bảo vệ nhất.

Khi bạn đã bảo vệ được các nhu cầu thiết yếu trong hiện tại và tương lai gần, bạn có thể nghĩ đến các mục tiêu xa hơn như về hưu. Nếu như bạn muốn có một giai đoạn hưu trí thư thả thì bạn nên tiết kiệm cho về hưu càng sớm càng tốt. Bạn có thể tiết kiệm tiền về hưu trong quỹ về hưu được công ty hỗ trợ như 401(k) hoặc quỹ về hưu cá nhân IRA hoặc Roth IRA. Nếu bạn có 30 năm làm việc thì số tiền của bạn cũng cần 30 năm để tăng trưởng dựa vào sức mạnh của lãi suất kép.

Sau khi các nhu cầu thiết yếu trong hiện tại được thỏa mãn, chúng ta thường nghĩ tới các nhu cầu tâm lý cao hơn. Chúng ta cần được cảm giác thuộc về, cần được tôn trọng, cần được yêu thương. Số tiền dư dả có thể được bạn dùng để đầu tư vào các mối quan hệ hoặc những thứ làm bạn cảm thấy mình được tôn trọng.

Tuy nhiên, có nhiều ý kiến trái chiều về Tháp Maslow. Họ cho rằng các nhu cầu không theo thứ tự như Maslow đề nghị. 

Có người dù nhu cầu thiết yếu chưa được lấp đầy thì họ vẫn chú trọng vào việc làm cho mình được tôn trọng. Có người mặc dù tài chính chưa ổn định nhưng vẫn thích mua sắm và mang nợ thẻ tín dụng. 

Tương tự, có người dù còn thiếu thốn nhưng vẫn đóng góp công sức hoặc tiền bạc vào các chương trình từ thiện chứ không phải đợi hoàn thành hết các nhu cầu thiết yếu thì mới đóng góp. 

Những biểu hiện này bạn có thể gặp ở xung quanh, và nó khẳng định các phê bình về Tháp Maslow hoàn toàn có lý.

Thế nhưng bạn có thể dùng tháp Maslow để cân nhắc là mình nên cất tiền vào đâu trước.

Amy Fontinelle có viết trên blog của Mass Mutual về Kim tự tháp tài chính này và tách nhỏ các số tiền mà bạn cần tiết kiệm. Đây có thể không phải là một quyển cẩm nang nhưng khi bạn không thấy rõ bức tranh tài chính của mình thì Kim tự tháp tài chính có thể giúp bạn quyết định.

Kim tự tháp tài chính

Bên cạnh đó, lý thuyết của Maslow cũng giúp bạn lên kế hoạch về hưu tốt hơn.

Trong quyển sách Retirement Income Redesigned, hai tác giả Harold Evensky và Deena B Katz đã chỉ ra mối liên hệ gần gũi giữa trật tự của các nhu cầu và việc lên kế hoạch về hưu. Phía dưới là hình minh họa trong quyển sách giúp bạn phân chia các số tiền theo nhu cầu.

Hai tác giả chia ra thành 5 loại tiền, và cũng theo trật tự của nhu cầu.

Tiền để sống sót (Survival Money) - các chi phí cho thức ăn, nước uống, tiền thuê nhà/tiền vay mua nhà, bảo hiểm người thuê/chủ nhà, chi phí đi lại (xe, bảo hiểm xe, bảo dưỡng), chi phí y tế, v.v... Quỹ Khẩn cấp cũng nằm trong phân loại này. Chi phí này vẫn là nền tảng của chân tháp.

Tiền an toàn (Safety Money-What-if Money) Mọi chuyện bất ngờ đều có thể xảy ra. Bạn muốn sự đảm bảo và chắc chắn. Bạn có thể tiết kiệm để chuyển nhà đến nơi an toàn hơn. Hay trang bị hệ thống an toàn cho ngôi nhà. Bạn cũng không muốn mức sống gia đình thay đổi nếu như chuyện xấu xảy ra với người tạo ra thu nhập. Phí bảo hiểm cho bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm bệnh hiểm nghèo, bảo hiểm thu nhập khi thương tật và các loại bảo hiểm khác nằm trong phân loại này. Nếu như bạn có các khoản nợ xấu, hãy ưu tiên tiết kiệm để trả hết nợ.

Tiền cho tự do (Freedom Money) - bạn đã có tự do để về hưu sớm và làm điều bạn muốn không? Khi đó bạn nên để dành cho về hưu trước. Một phần tiền trong phân loại này có thể được dùng để đem đến niềm vui hoặc sự thỏa mãn trong cuộc sống của bạn. Bạn có thể dùng tiền ở đây để đi du lịch, học lên cao hay là ăn món ăn yêu thích. Số tiền để dành cho ngôi nhà mơ ước của bạn cũng nằm trong phân loại này. Có người có thể dư dả hơn để dùng số tiền này cho việc xây dựng gia sản. Những khoản đầu tư rủi ro sử dụng tiền tự do cũng sẽ không ảnh hưởng đến gia đình nếu như có thua lỗ. 

Tiền quà tặng (Gift Money)- Bạn có thể tặng quà cho con bằng để dành cho con tiền đóng học phí đại học. Hay bạn có thể giúp đỡ cha mẹ hoặc người thân khi họ khó khăn. Quyên tặng cho tổ chức từ thiện mà bạn yêu thích cũng là quà tặng. rất nhiều người không đợi đến khi giàu mới tặng hay giúp đỡ người khác.

Tiền cho Ước mơ (Dream Money) - Bạn có thể dùng số tiền ở đây cho những ước mơ của mình: một chuyến du lịch mơ ước, sở thích hay món đồ giá trị mà bạn muốn.

Phân tích các nhu cầu tiền bạc là một cách giúp bạn hướng tới tự do tài chính. Bạn có thể tự quyết định bạn nên cất bao nhiêu tiền vào mỗi loại, thay đổi thứ tự ưu tiên hay mục tiêu thời gian đạt được.

Quay trở lại câu hỏi ở trên, mình hy vọng bạn đã có câu trả lời của riêng mình. Nếu tưởng tượng mỗi loại tiền là một cái xô nước, bạn muốn đổ đầy xô nước nào trước? 

Để cho rõ ràng hơn, bạn có thể nhìn vào hình minh họa các xô nước đựng tiền mà bạn có thể đổ vào:

Milky Way Retirement minh họa. 

Bạn đổ đầy xô nước Tiền sống sót trước rồi mới tới Tiền an toàn. Bạn tự quyết định thứ tự ưu tiên của các loại Tiền tự do, Tiền quà tặng hay Tiền ước mơ. 

Bạn có thể không đồng ý với trật tự các nhu cầu, nhưng tất cả chúng ta đều cần Tiền sống sót và Tiền an toàn. Khi chúng ta xây nhà, nền móng có chắc thì nhà mới xây càng cao được. Khi bạn có nền tảng vững chắc, bạn và gia đình có thể vượt qua sóng gió dễ dàng hơn. Khi các nhu cầu thiết yếu được đảm bảo, bạn có thể tự do làm những điều mình muốn.

Chúc các bạn sử dụng đồng tiền một cách khôn ngoan.

Ha Le, CRPC™

Milky Way Retirement 

Câu chuyện tháng 4/2023

Chào bạn,

Chào tháng Tư.

Cả tháng 4 không có giọt mưa. Mình cũng làm biếng tưới cây quá. Nhưng lúc đang viết Câu chuyện Tháng 4 này thì ở chỗ mình, mưa dầm dề 3 ngày cuối tháng cho đủ sở hụi. Mới mấy tuần trước còn khô hạn. Lần đầu tiên mình thấy có cảnh báo cháy rừng ở khu vực mình ở. 

Thời tiết thay đổi (dù biết thế) chóng mặt hơn cả nhiều năm trước, có lẽ do biến đổi khí hậu. Người nông dân có thể sẽ gặp một năm khó khăn. Nông sản khan hiếm nên giá cả sẽ cao, cộng thêm lạm phát nên giá tiêu dùng có thể sẽ tăng cao. 

Tháng 4 cũng là tháng Phổ cập Kiến thức Tài chính. Bạn nghĩ mình có đủ kiến thức về tài chính chưa?

Theo thống kê thì 20% sinh viên thiếu kỹ năng cơ bản về quản lý tài chính, điều này có nghĩa là họ có thể không biết gì về việc lên ngân sách, tiết kiệm, hoặc quản lý tiền bạc của chính mình.

Người lớn cũng không tốt hơn. 29% số phụ nữ đi làm có được kỹ năng quản lý tài chính cơ bản trong khi con số này với nam giới đi làm là 47%. Điều này có nghĩa là ít nhất khoảng 50% hộ gia đình đang gặp khó khăn trong việc quản lý số tiền mà họ cực khổ làm ra.

Bạn cũng có thể tìm thấy nhiều người bày tỏ bức xúc về việc khác nhau trong quản lý tiền bạc giữa vợ và chồng. Mình có nhớ đọc được một bài than phiền của một thành viên nhóm FIRE (Độc lập tài chính, về hưu sớm) trên Facebook. Anh ta cố gắng tiết kiệm hết mức có thể để có tiền đầu tư với mong muốn về hưu sớm. Thế nhưng anh ta đang yêu một cô nàng thích mua sắm vô tội vạ, và lo lắng về mối quan hệ của họ khi các quan niệm về tiền bạc và cách quản lý tiền bạc quá khác nhau.

Việc kiểm soát mua sắm vô tội vạ có thể coi là một việc khó khăn. Nếu bạn thấy mình có xu hướng nghiện mua sắm, hoặc mua sắm để hết buồn thì có thể bạn cần trị liệu. Việc mua sắm hợp lý có thể được huấn luyện cho con trẻ, bắt đầu từ việc phân biệt những món hàng nào thiết yếu, cần mua và những món hàng con muốn mua. Những kỹ năng này học càng sớm thì sau này con càng có tự tin quản lý tiền bạc của mình. 

Quyển sách The Berenstain Bears- Trouble With Money của tác giả Stan & Jan Berenstain cũng có thể dùng để đọc cho con nghe và bắt đầu nói chuyện về tiền bạc. Cũng có nhiều quyển sách khác bạn có thể mượn về và cùng đọc với con. 

Theo Tiêu chuẩn Quốc gia về Giáo dục Tài chính cho Người lớn, Phổ cập Kiến thức Tài chính có nghĩa là người ấy có được sự tự tin, kiến thức, và kỹ năng cần thiết để có thể đưa ra các quyết định tài chính đúng đắn, đem lại cho bạn tài chính ổn định và bền vững và cuộc sống hạnh phúc. Những kỹ năng này bao gồm khả năng định vị, đánh giá và sử dụng thông tin, các tài nguyên và các dịch vụ để đưa ra các quyết định sáng suốt về các nghĩa vụ tài chính, lập ngân sách, tín dụng, giải quyết nợ và lập kế hoạch cho tương lai.

Financial Literacy

Nói ngắn gọn, bạn cần những kiến thức cơ bản như: Quản lý tiền bạc, Quản lý tín dụng và nợ, Quản lý rủi ro, Đầu tư, và Lên kế hoạch về hưu. Đây có thể được coi là kỹ năng sống còn trong thời đại này để có được cuộc sống thoải mái với bất kỳ số tiền nào bạn làm ra.

Thế nhưng không phải ai cũng được học về tài chính. Số liệu thống kê năm 2016 National Financial Capability Study chỉ ra rằng vào năm 2015, chưa tới 30% người lớn Mỹ được học về tài chính ở trường học, cao đẳng hay là nơi làm việc. Có thể nói, kỹ năng quản lý tiền mà họ đang có đa số là học được từ thế hệ trước như cha mẹ, ông bà. Tuy nhiên, Ric Edelman viết trong quyển sách The Truth About Money rằng ông bà, cha mẹ của họ có thể không biết gì về kế hoạch về hưu vì tuổi thọ của họ ngắn. Thế hệ trước cũng không cần lo lắng gì về chi phí y tế hay chăm sóc lâu dài khi về già có thể làm cạn kiệt nguồn tiền về hưu của họ.

Có thể bạn nghĩ rằng, "Tôi vẫn sống tốt mà không cần biết nhiều về Phổ cập Tài chính". Mình xin chúc mừng bạn. Thế nhưng sẽ có vài lúc, bạn cảm thấy lưỡng lự không biết nên mua xe bằng tiền mặt hay là vay ngân hàng để mua xe, để con của bạn tự trả nợ khoản vay học phí đại học hay là giúp con trả nợ bằng số tiền đáng lẽ dùng cho khoản hưu trí. Quyết định hôm nay của bạn có thể ảnh hưởng mạnh đến tương lai xa mà bạn có thể chưa nhìn thấy được hôm nay.

Ngoài ra, khó khăn về tiếng Anh và sự khác biệt văn hóa cũng là những rào cản trên con đường thành công tài chính của bạn. Người Việt Nam tại Mỹ thường có khuynh hướng dùng tiền mặt để mua mọi thứ. Chúng ta cố gắng để dành đủ tiền mặt để mua mọi thứ vì chúng ta không muốn mắc nợ, không muốn trả lãi suất. Mặt khác, chúng ta lại mất một số chi phí cơ hội vốn có thể giúp chúng ta xây dựng tài sản cho tương lai.

Tương tự, một người bạn hỏi mình là bạn ấy nên làm gì với $30,000 bạn tiết kiệm được trong nhiều năm qua? Bạn có nên dùng số tiền đó để trả vào số tiền gốc để rút ngắn thời gian trả nợ nhà không? Và nếu Google, bạn sẽ thấy có nhiều lời khuyên khá nguy hiểm như khuyên bạn đầu tư vào chứng khoán, mua Trái phiếu, mua CDs...

Kết quả Google câu hỏi làm gì với $30,000.

Trước khi đưa ra quyết định gì, bạn hãy cố gắng thu thập thông tin và đặt nhiều câu hỏi giả định. Nếu như mình cần tiền đột xuất thì sao? Giả sử mình bị bệnh (Covid, tai nạn) không thể đi làm được từ 6 tháng đến 1 năm thì sao? Thu nhập của mình đã được bảo vệ chưa? Chuyện gì xảy ra nếu mình vừa trả $30,000 vào khoản nợ vay mua nhà thì tuần sau xe của mình bị hư? Mình có thể rút ra $5,000 để chi trả không?

Bạn có thể phải đối mặt với những quyết định tài chính phức tạp hơn như các giấy tờ pháp lý, mua nhà, lên kế hoạch về hưu, quản lý nợ, đánh giá công việc nào có nhiều lợi ích hơn để chọn, hay phải giải quyết các vấn đề liên quan đến ly hôn hay việc người thân vừa mất. Khi bạn cảm thấy rối rắm, sự tư vấn của chuyên gia có thể giúp bạn dễ dàng quyết định hơn.

Consumer.gov

Trong thời gian rảnh, bạn có thể tự học về việc quản lý tài chính bằng cách đọc sách hay qua các trang web. Mình thích trang web Consumer.gov và MoneyFit vì họ dùng tiếng Anh đơn giản, dễ hiểu.

Mình vẫn tiếp tục giải đáp các câu hỏi tài chính, nhưng xin tha thứ cho mình vì viết quá chậm. Mình thích viết đầy đủ để bạn có thể có quyết định đúng cho trường hợp cụ thể. Có thể một cuộc nói chuyện trực tiếp với mình có thể giúp bạn có câu trả lời nhanh hơn.

Ha Le, CRPC™

Long-term Care là gì?

 LONG-TERM CARE LÀ GÌ?

Người Việt Nam mình khi nghe chữ "long-term care", dịch là "chăm sóc lâu dài" thì nghĩ rằng đó là dịch vụ y tế, chăm sóc trong thời gian dài khi người nào đó bị bệnh. Phần dịch vụ này là medical. 

Nhưng khi học và đọc nhiều, mình thấy chữ "long-term care" thực ra chính là sự dưỡng lão mà văn hóa tứ đại đồng đường mà người châu Á hướng tới cả ngàn năm nay.

Sự bất đồng ngôn ngữ, khác biệt về văn hóa dẫn đến nhiều cái thuật ngữ được dịch trực tiếp thì ra nghĩa này mà thực tế lại là một sự kiện khác.

Người châu Á thường thích gia đình tứ đại đồng đường, hoặc ít hơn là gia đình 3 thế hệ. Đó là một mô hình gia đình ổn định mấy ngàn năm bởi vì yếu tố kinh tế. Lực lượng lao động chính trong nhà là độ tuổi 18 đến 60. Trẻ nhỏ trong nhà thường được người già trông nom khi họ còn sức khỏe. Khi người già đến độ tuổi gần đất xa trời, con nít nhỏ trong nhà lại giúp người lớn trông nom trong khi người lớn đi làm.

Cũng như gia đình mình lúc nhỏ, dù mình có đi nhà trẻ thì ông bà ngoại vẫn chăm chút cho ăn uống hay giấc ngủ nên ba mẹ cứ yên tâm đi làm về trễ. Bà ngoại nấu cơm, ông ngoại thì đi đón cháu ngoại ở trường về. Sau này ba mẹ chuyển nơi làm việc qua tỉnh khác, bà ngoại lại đi theo ba mẹ để giúp con cái trông nhà cửa và con cái trong thời gian đầu, còn ông ngoại vẫn ở với cậu mợ. Sau này ba mẹ ổn định thì bà ngoại lại trở về.

Khi gia đình mình về thăm thì ông ngoại đã lẫn. Em họ con của cậu cứ lâu lâu lại chạy đi kiếm ông ngoại vì ông ngoại đã lẫn, hay đi ra ngoài rồi đi lạc. Mợ thì cũng chỉ buôn bán ở gần nhà trong khi cậu đi làm thợ hồ ở xa. Mợ buôn bán về thì nấu cơm nhưng em họ đi học về là trông chừng ông ngoại. 

Sau này ông ngoại ngày càng lẫn. Mẹ mình về chăm ông ngoại mấy tháng. Khi gần vào năm học, mẹ vì sốt ruột chưa lo được quần áo sách vở cho con cái nên sắp xếp quay về nhà. Vừa quay lại một tuần thì ông ngoại mất, mẹ không về kịp để nhìn mặt ông ngoại lần cuối, năm đó mình 13 tuổi.

Bà ngoại mình vẫn khỏe mạnh. Sau này học Đại học, mình vẫn thường về quê thăm ngoại mỗi lần được nghỉ. Ngoại vẫn nấu cơm, giặt đồ được, nhưng có lần ngoại té khi đi chợ. Thế là ngoại mới chịu đến ở với gia đình mình. Ngoại vẫn tự tắm rửa giặt đồ của ngoại. Lúc ngoại bị trượt chân té, ba mẹ đều đi làm, em trai đang ở nhà đã bế ngoại đi xe tới bệnh viện. Lúc tay bị băng bột, ngoại mới để mẹ hoặc mình (được nghỉ về nhà chơi) tắm cho. Thế nhưng từ đó thì nhà mình không thể để ngoại ở nhà một mình được. Ngày mình lập gia đình, chỉ có ba mẹ theo xe đưa dâu, còn em trai mình vẫn ở nhà trông chừng bà ngoại, nấu cơm và cùng ăn cơm với ngoại.

Mình lấy ví dụ của gia đình mình để suy ngẫm về "long-term care". Sau khi về hưu, ông bà ngoại khỏe mạnh và giúp đỡ con cháu nhiều năm. Ông ngoại mình vẫn đạp xe đi về quê trong ngày. Ông bà vẫn tự chăm lo ăn uống vệ sinh cá nhân bình thường. Đây là giai đoạn đầu tiên trên hình, khi người trên 65 tuổi hoàn toàn tự do về thời gian, có thể hưởng thụ quãng thời gian nghỉ ngơi sau một đời lao động. Có người vui vầy với con cháu. Có người đi du lịch, có người tập trung vào sở thích. Giai đoạn này Michael Stein, tác giả quyển sách "The Prosperous Retirement" gọi là "Go-go years", những năm đi nhanh.

Source: Kitces

Nhưng những năm sau "Slow-Go Years", khi bắt đầu sức khỏe yếu đi, người già đôi khi cần sự giúp đỡ của người thân trong gia đình. Họ có thể đi du lịch ít hơn. Họ có thể không chăm sóc vườn tược nhà cửa thường xuyên được như trước kia. Có thể việc đi bác sĩ cũng cần người thân chở đi chứ họ không tự đi được nữa. Có người thì không tự đi chợ hay nấu ăn được như trước kia, nhưng họ vẫn tự chăm sóc được bản thân. 

Ở giai đoạn này, nhiều người bắt đầu cần các dịch vụ gọi là custodial care. 

Custodial care- google dịch là “chăm sóc trông nom”. Đây là sự chăm sóc không liên quan gì đến y tế nhưng vẫn cần thiết, ví dụ như người già cần giúp đỡ khi tắm, mặc đồ, đỡ ra khỏi giường, đút ăn, trông chừng khi đi ra ngoài, v.v…

Khi cha mẹ già đi, sức khoẻ yếu, nhà tắm, cầu thang là những nơi nguy hiểm. Một cú té trong nhà tắm hay trên cầu thang là có thể ảnh hưởng đến tính mạng.

Thông thường, nếu con cái bận phải đi làm hoặc không sống chung thì phải thuê người trông nom. Có khi dịch vụ bao gồm luôn cả việc nấu ăn, giặt giũ, dọn dẹp nhà cửa. 

Dịch vụ này có thể được Medicaid chi trả nếu như người ấy ở viện dưỡng lão. Medicaid ở một số bang có thể không chi trả nếu người ấy sử dụng dịch vụ này ở nhà.

Source

Custodial care có thể được thực hiện tại nhà do người thân đảm nhiệm. 

Có người không thích phụ thuộc con cái thì có thể chuyển đến "assisted living facilities". Người già vẫn có thể ở trong căn hộ riêng biệt nhưng họ có được người đến giúp đỡ để dọn dẹp nhà cửa, chuẩn bị thức ăn, đem đồ đi giặt. Hoặc họ có thể đến nhà hàng trong khu để ăn uống. Khu có thể có lớp hoặc các câu lạc bộ để mọi người sinh hoạt chung.

Assisted livings facilities, có người gọi là "nhà già". Cụm từ này có thể dễ nhầm lẫn với nursing homes - người Việt đều coi 2 nơi này là viện dưỡng lão. Tuy nhiên, nursing homes thường dành cho người đã còn rất ít khả năng tự vận động, ví dụ như người bị suy giảm trí nhớ, người phải ngồi trên xe lăn, hoặc phải nằm trên giường. 

Source

Giai đoạn No-Go years, người già cần sự chăm sóc y tế của người chuyên nghiệp như y tá, bác sĩ, còn gọi dưới cụm từ là "skilled care"- dịch vụ chăm sóc y tế do người được đào tạo bài bản (skilled or licensed personnel).

Skilled care tất nhiên sẽ mắc hơn custodial care. Con cái có thể thuê y tá, hộ lý để chăm sóc nếu như cha mẹ cần chăm sóc y tế mà không cần đến bệnh viện, chẳng hạn như vật lý trị liệu, băng bó thay vết thương, truyền nước biển, v.v…

Medicaid sẽ chi trả, tuỳ mỗi bang mà có quy định khác nhau.

- Hospice care: nhiều người hiểu lầm hospice care với long-term care. Họ nghĩ là một người điều trị ở bệnh viện, sau đó được đưa qua trung tâm hồi sức hoặc chăm sóc đặc biệt vài tháng thì cho rằng đó là long-term care.

Hospice care là chăm sóc cho người bệnh ở giai đoạn cuối đời. Họ không trị hết bệnh mà chỉ làm giảm đau đớn của người bệnh.

Medicare part A sẽ chi trả cho Hospice care dưới một số điều kiện quy định và trong thời gian ngắn. 

Sẽ có người còn lầm lẫn giữa Medicare, Medicaid. Thêm bang California gọi tên chương trình Medicaid của bang là Medi-Cal làm nhiều người càng hiểu lầm thêm.

Medicare, Medicaid là chương trình bảo hiểm y tế của chính phủ. Còn 3 chữ “care” mình kể ở trên là các dịch vụ y tế được phân loại để bảo hiểm quyết định có chi trả hay không.

Như vậy, bạn có thể hiểu Long-Term care là tất cả các dịch vụ chăm sóc cho người già khi họ bước vào giai đoạn "Slow-go", khi sự tự lập của người lớn tuổi giảm dần do yêu tố sức khỏe hoặc tuổi tác. Phổ biến nhất, Long-term care được hiểu là các dịch vụ giúp cho người lớn tuổi thực hiện các hoạt động thường ngày như Ăn uống (Eat), Tắm rửa (Bath), Mặc quần áo (Dress), Sự không tự chủ tiêu tiểu (Incontinency), Đi vệ sinh (Toilet), Di chuyển (Moving/ Transfer). Hoặc đối với người bị chứng bệnh suy giảm trí nhớ thì cần người chăm sóc và bên cạnh 24/24 giờ.

Và với tình hình hiện nay, khi con cái thường là thế hệ bánh mì kẹp, vừa phải chăm sóc cha mẹ lớn tuổi, vừa phải chăm sóc con cái còn đi học thì việc chuẩn bị kinh phí cho Long-term care sẽ giúp con cái nhẹ gánh về tài chính lẫn tâm lý và sức khỏe. 

Bạn nghĩ bạn có thể chuẩn bị bao nhiêu cho dịch vụ Long-term care này?

Ha Le, CRPC™

Nếu người thừa hưởng tài khoản IRA là trẻ em

 Bài viết tiếng Anh của tác giả Sarah Brenner, JD. Mình chỉ dịch lại.

Nhiều người nói họ đâu cần làm di chúc hay trust gì, vì trên IRA có form cho bạn điền tên người thừa kế. Thế nhưng có nhiều vấn đề liên quan tới người thừa kế trên IRA mà bạn cần lưu ý. Tác giả Sarah Brenner lưu ý một điều về người thừa kế là trẻ em. Bài dịch ở bên dưới.

 

Nếu bạn muốn để lại tài khoản IRA cho một người lớn, bạn chỉ cần để tên của người đó trên biểu mẫu người thừa kế của IRA. Không may là, nếu người thừa hưởng là trẻ em thì việc này không dễ dàng như thế.

Khi một đứa trẻ thừa hưởng tiền về hưu, đứa trẻ không thể đưa ra một quyết định tài chính một cách hợp pháp. Một người giám hộ là cần thiết trong trường hợp này. Người giám hộ có thể được ghi trong di chúc của ba mẹ, và một số biểu mẫu chỉ định người thừa hưởng cho phép đề cử người giám hộ. Tòa án cũng có thể chỉ định người giám hộ (nếu cha mẹ không làm), nhưng đây là một quá trình lâu dài và tốn kém.

Một lựa chọn khác là đặt tên một tài khoản lưu ký (a custodial account) cho trẻ vị thành niên trên biểu mẫu người thừa hưởng. Tài khoản lưu ký được thiết lập dưới Uniform Gifts to Minors Act (UGMA) hoặc Uniform Transfers to Minor Acts (UTMA), tùy thuộc vào luật của tiểu bang, cũng có thể dùng cho mục đích này. Người chủ tài khoản IRA có thể ghi tên người quản lý tài khoản lưu ký này trên biểu mẫu người thừa hưởng.

Đối với chủ tài khoản IRA có số tiền lớn trong tài khoản muốn kiểm soát nhiều hơn sau khi mất thì việc đặt tên một quỹ tín thác (trust) được tạo ra vì lợi ích của người thừa hưởng là trẻ em là một chiến lược vững chắc. Tuy nhiên, các quy tắc đối với RMDs (Required Minimum Distributions- )từ tài khoản IRA kế thừa (inherited IRA) cho đến quỹ tín thác thừa kế có thể khá phức tạp.

Secure Act và các quy định được đề xuất duy trì các quy tắc "look-through trust" đã tồn tại theo luật trước đó. Nếu quỹ tín thác dành cho trẻ vị thành niên của chủ tài khoản IRA đáp ứng được các yêu cầu này và đứa trẻ là người thụ hưởng của quỹ tín thác (conduit trust), thì RMDs có thể được kéo giãn cho đến khi trẻ 21 tuổi -- khi mà quy tắc 10 năm vẫn được áp dụng. 

Bạn làm việc cả đời để tạo nên di sản. Nếu như bạn định để dành tiền trong IRA cho trẻ vị thành niên, thì việc lên kế hoạch phù hợp trước khi chết - bằng cách ghi tên người quản lý tài khoản UGMA hoặc UTMA và người giám hộ - có thể giúp đảm bảo sự chuyển giao của cải an toàn cho thế hệ trẻ vị thành niên. 

Dịch bởi HaLe, CRPC™

Giải thích:

"look-through trust" không phải là loại trust đặc biệt gì. Đó là cách để thiết lập người thừa kế IRA cho phép IRS giám sát được rằng quỹ tín thác (trust) của bạn có người thừa kế là người thật.

Câu chuyện tháng 3/2023

You can read this newsletter in English here.

Chào bạn,

Tháng 3 rúng động với sự kiện sụp đổ của ngân hàng SVB, sau đó là các ngân hàng ở châu Âu. 

Trước khi ngân hàng Sillicon Valley Bank (SVB) sụp đổ, cũng có 2 ngân hàng khác phá sản là Signature Bank và Silvergate Capital.

Ngân hàng SVB được Forbes đánh giá là một trong những ngân hàng hàng đầu trong nước. 

Những gì chúng ta biết khi ngân hàng SVB sụp đổ:

- Các chóp bu của ngân hàng đã bán hàng triệu đô la cổ phiếu vài tuần trước khi ngân hàng sụp đổ.

- Ngân hàng vận hành mà không có người chịu trách nhiệm quản lý rủi ro trong 8 tháng trong khi đây là một trong những môi trường tăng lãi suất nhanh nhất được ghi nhận.

- Giám đốc hành chính của ngân hàng là giám đốc tài chính của Lehman Brothers trước khi nó sụp đổ vào năm 2008.

- Hoạt động kinh doanh của ngân hàng chủ yếu tập trung vào các công ty mới được thành lập (start-ups) được tài trợ bởi các nhà đầu tư mạo hiểm, bản thân điều này đã là cực kỳ rủi ro.

Source

Điều đáng nói là ngân hàng đã cố ý đầu tư hàng tỷ đô la tiền gửi vào các khoản đầu tư có lãi suất cố định dài hạn (long-term fixed-rate investments) khi lãi suất gần bằng 0%, dẫn đến sự chênh lệch lớn trên bảng cân đối kế toán của họ. Sự không phù hợp này tạo ra rủi ro nghiêm trọng trong môi trường tỉ giá tăng dẫn đến các khoản lỗ lớn chưa thực hiện (unrealized losses). Những khoản lỗ chưa thực hiện này gây nguy hiểm đến vốn nếu như các khoản lỗ này xảy ra. 

12 tháng trôi qua nhanh chóng và lãi suất hiện nay đã tăng cao, do đó những trái phiếu chính phủ dài hạn có lãi suất thấp mà ngân hàng đã mua trước đây đã bị giảm giá trị. 

Câu hỏi đặt ra là làm sao mà một ngân hàng trị giá 200 tỉ đô la lại chỉ vì 42 tỉ đô la tiền rút ra mà bị sụp đổ? Họ giải thích thế nào cho việc thiếu quản lý rủi ro khiếp này?

Điểm mấu chốt khiến họ sụp đổ là do họ quản lý rủi ro kém. Thay vì chỉ mua trái phiếu kho bạc ngắn hạn hoặc gửi chúng vào Cục dự trữ liên bang (Federal Reserve), họ lại đi mua chứng khoán có thu nhập cố định dài hạn.

Việc này gây ra sự chênh lệch giữa tài sản (asset) và nợ (liability) dẫn đến vấn đề thanh khoản (liquidity issues), sau đó là rút tiền hàng loạt (bank run) dẫn đến sự sụp đổ.

Source

SVB đã thất bại trong việc quản lý rủi ro lãi suất (interest risk) - một rủi ro thường thấy khi đầu tư. Họ bỏ ra $120 tỉ đô la để mua chứng khoán dài hạn với lãi suất thấp, đa số là mortgage-backed securities- chứng khoán được đảm bảo bằng thế chấp. Và loại chứng khoán này có nguy cơ cao về lãi suất. Lãi suất của Fed tăng lên thì giá cả của trái phiếu sẽ giảm. 

Đó là các trái phiếu cần được giữ cho đến ngày đáo hạn (held-to-maturity). Và đặc điểm của trái phiếu này là có lãi suất thấp (hầu như là gần đến 0% - mình sẽ giải thích thêm ở dạng Zero coupon bonds), tuy nhiên, nếu bạn giữ được trái phiếu đến ngày đáo hạn, thì giá trị của trái phiếu vẫn có thể bù lỗ. Trong quá trình nắm giữ trái phiếu, nếu lãi suất tăng thì giá trị của trái phiếu sẽ giảm. Nếu lúc này bạn bán ra, thì mức lỗ đã biến thành hiện thực. 

Những trái phiếu này đã thấy lỗ vào cuối năm 2022, tức là $91 tỉ đô la trong danh mục đầu tư trái phiếu chỉ có giá trị $76 tỉ đô.  Lợi suất (yield) của danh mục đầu tư đó trung bình chỉ là 1.6% so với lợi suất chứng khoán thế chấp hiện tại là khoảng 5%. Khoản lỗ  15 tỉ đô cộng với 1 tỉ đô năm ngoái là 16 tỉ đô này vẫn chỉ là trên giấy tờ, SVB không cần công bố vì các quy tắc kế toán cho phép chứng khoán mà giữ đến ngày đáo hạn được thực hiện hiệu quả với giá  gốc. Tuy nhiên, khoản lỗ này tương đương với toàn bộ vốn sở hữu của ngân hàng vào cuối năm 2022. 

Khi các trái phiếu gần tới ngày đáo hạn thì khoản lỗ này sẽ biến mất. Thế nhưng, khi khách hàng đổ xô đến rút tiền, ngân hàng không có đủ thanh khoản (liquidity risk) nên bắt buộc phải bán các chứng khoán này. Và khi các khoản lỗ này trở thành hiện thực, lỗ bằng với vốn sở hữu, ngân hàng bị sụp đổ.

Source

Những bài học rút ra:

- Bạn đã có phương án quản lý rủi ro chưa? Rủi ro lãi suất và rủi ro tính thanh khoản hầu như là thường trực trong các danh mục đầu tư. Trong cuộc sống cũng có nhiều rủi ro khác mà bạn đã cân nhắc chưa? 

- Bảo vệ tiền vốn. FDIC chỉ bảo hiểm cho mỗi tài khoản với số tiền là $250,000. Như vậy, nếu bạn có nhiều hơn thì phải rải ra ở nhiều ngân hàng. Bank run là một nguy cơ mà tất cả các ngân hàng đều có thể gặp.

- Tìm hiểu xem ngân hàng đang có các khoản vay gì? Đó có phải là các khoản vay nhiều nguy cơ không. Có một loại chỉ số gọi la Texas Ratio - là thước đo dùng để xác định các vấn đề tín dụng của ngân hàng. Chỉ số lớn hơn 100 là dấu hiệu cho thấy ngân hàng đang có nguy cơ. Chỉ số Texas Ratio của SVB vào tháng 2 vừa qua là 185:1 được nhắc đến trong một newsletter của Bryne Hobart có thể đã kích hoạt nỗi vụ sụp đổ của SVB.

- Tìm một nơi khác để cất tiền mặt và đảm bảo có tính thanh khoản. Khi bạn cần tiền mặt, bạn có thể rút ra được. Các ngân hàng theo quy định là phải có một tỉ lệ tiền mặt bắt buộc tại chỗ, một ngân hàng lớn hơn hoặc một cơ sở của Cục Dự Trữ Liên bang trong khu vực. Tuy nhiên, một số ngân hàng cũng cất tiền mặt thông qua các BOLI- Bank-owned life insurance - tức các hợp đồng bảo hiểm nhân thọ cho nhân viên chủ đạo hoặc cấp cao. Bạn cũng có thể học hỏi cách này cho doanh nghiệp hoặc gia đình của mình. Phía dưới là danh sách 20 ngân hàng sử dụng bảo hiểm nhân thọ như là công cụ cho thanh khoản dài hạn. Mình xin nhấn mạnh là dài hạn. Còn ngắn hạn thì vẫn phải dựa vào chính ngân hàng. 

Source

Sự sụp đổ của ngân hàng SVB có khả năng kéo theo các ngân hàng khác không? Nhiều dự đoán cho rằng SVB chỉ phục vụ đối tượng đặc thù mà không phải đa dạng như các ngân hàng khác, do đó, nguy cơ các ngân hàng khác sụp đổ theo SVB là không lớn. Các ngân hàng lớn hiện nay đã tốt hơn so với năm 2008 nhờ vào sự siết chặt của các quy định và các bước đệm vốn. Thêm vào đó, các ngân hàng lớn này còn được lợi hơn nhờ chiếm được thị phần mà SVB đã chiếm giữ trước đó.

Cho đến ngày hôm nay, SVB đã được First Citizen Bank mua lại từ FDIC. Các khách hàng của SVB sẽ tự động trở thành khách hàng của First Citizen Bank này. 

Các ngân hàng lớn vẫn vững chãi khi dưới ảnh hưởng của SVB, ngân hàng Thụy Điển Credit Suisse bị đối thủ lâu dài của mình là UBS mua lại. 

Hiện nay giới đầu tư vẫn tiếp tục quan sát tình hình của ngân hàng lớn nhất nước Đức Deutsche Bank khi mà cổ phiếu của nó rớt xuống hơn 14%. 

Không có khoản đầu tư nào là tuyệt đối an toàn. Do đó, bạn cần xem xét danh mục của mình thường xuyên.

HaLe, CRPC™

Milky Way Retirement

P/S: Bấm vào đây để Câu chuyện Mỗi tháng được gửi tới hộp thư của bạn mỗi cuối tháng.